Gmina: Dukla, powiat: krośnieński, województwo: podkarpackie
Adres: Trakt Węgierski 5, 38- 450 Dukla
Pałac w Dukli to monumentalna budowla, która ma zarazem surowy wygląd. Początkowo był on XVIII- wieczną późnobarokową rezydencją w stylu francuskim. Jednak w latach 1764-65 jego ówcześni właściciele, przebudowali go z budowli bastionowej na okazały pałac z dwoma oficynami i ogrodem. Rezydencja Mniszchów w stylu „entre cour et jardin” stała się ówcześnie jedną z piękniejszych w Polsce. Koło pałacu stały również budynki gospodarcze jak również powozownia, browar i młyn. W obrębie dworu funkcjonował także teatr oraz poczta. Dzięki swoim ówczesnym właścicielom pałac był ważnym ośrodkiem życia kulturalnego i politycznego.
We wnętrzach znajdowało się oczywiści wysokiej klasy wyposażenie takie jak meble, kolekcja malarstwa, pamiątki historyczne, a także bogate zbiory biblioteczne. Zespół pałacowy nie uniknął niestety zniszczeń II wojny światowej. Na szczęście jego odbudowa zachowała walory historyczno- artystyczne tego zabytku.
Dzięki inicjatywie działaczy PTTK z Krosna, Rzeszowa i Dukli, powstała pierwsza wystawa, a z czasem zorganizowano w pałacu Muzeum. Stało się to w 1964 roku w ramach obchodów 20. rocznicy bitwy dukielskiej. Pierwsza ekspozycja ukazywała Operację Karpacko-Dukielską 1944 roku – jako największą bitwę górską w czasie II wojny światowej.
Na przestrzeni lat budynki pałacowe odbudowywano i remontowano. Dzięki temu muzeum mogło się również rozwijać i powiększać o kolejne zbiory. Jak to dawniej bywało muzeum wielokrotnie zmieniało właścicieli, a raczej jednostki nadzorujące. Ostatecznie w 1991 roku muzeum zostało przekształcone w Muzeum Historyczne- Pałac w Dukli, a od 1 stycznia 1999 roku jest jednostką organizacyjną Powiatu Krośnieńskiego. W 2012 roku zespół pałacowo- parkowy został odzyskany przez rodzinę spadkobierców ostatniego właściciela sprzed wojny. Na szczęście dzięki dzierżawie głównego budynku oraz części dziedzińca muzeum dalej może kontynuować swoją działalność w tym jakże historycznym miejscu.
Na terenie muzeum znajdują się wystawy stałe dotyczące samego pałacu, Dukli oraz działań wojennych w tym regionie. Ponadto na terenie dziedzińca znajduje się mini Skansen, gdzie można zobaczyć broń ciężką biorącą udział w walkach między innymi o Przełęcz Dukielską.
Dukla i pałac
Na wystawie poświęconej miastu Dukla i pałacowi, w którym znajduje się muzeum, prezentowane są różnorodne obiekty. Godna uwagi jest z pewnością kolekcja fotografii i pocztówek ukazujących różnorodność architektoniczną na przełomie lat. Dzięki tym zbiorom można bliżej przyjrzeć się również mieszkańcom oraz wydarzeniom życia społecznego.
Wiele z pamiątek poświęconych jest także kanonizowanemu (przez Jana Pawła II) św. Janowi z Dukli. W tym miejscu należy przyjrzeć się zwłaszcza makiecie kościoła św. Jana w Dukli.
Na ekspozycjach prezentowane są także wizerunki właścicieli dóbr dukielskich jak również licznych gości. Nie brakuje tu oczywiście rysunków, pejzaży oraz reprodukcji dzieł ważniejszych szkół malarstwa europejskiego. Bez wątpienia ważnym elementem wystawy jest także biblioteczka książek, dokumentów, starodruków, map oraz korespondencji ówczesnych właścicieli.
Do wystroju pałacu potrzebne były również meble, dekoracje, a także przedmioty używane codziennie. Tego też nie zabrakło oczywiście w muzeum. Na wystawie obejrzeć można między innymi stylowe meble, porcelanę i szkła oraz miedziane naczynia kuchenne.
Wystawy militarne
Przełęcz Dukielska ze względu na swoje położenie geograficzne w Karpatach była ważnym połączeniem komunikacyjnym. Dlatego, z pewnością stała się ona miejscem dwóch potężnych bitew w okresie I jak i II wojny światowej. Po tych wydarzeniach na wzgórzach i dolinach wokół Dukli pozostało wiele zabytków militarnych. Te eksponaty po setkach tysięcy żołnierzy niemieckich, austriackich, węgierskich, rosyjskich, czechosłowackich i sowieckich, można oglądać obecnie na wystawie właśnie w Muzeum Historycznym w Dukli. Wystawę militarną podzielono na część dotyczącą zmagań z czasów I i II wojny światowej.
Na ekspozycjach obejrzeć można między innymi broń białą i palną używaną w czasie I wojny światowej. Wystawa ta jest dodatkowo wzbogacona o materiały dotyczące Józefa Piłsudskiego. Na części dotyczącej walk z czasów II wojny światowej można obejrzeć w większości eksponaty pochodzące z pobojowiska. Wystawę chronologicznie zestawionych reprodukcji fotografii uzupełniają mapy, umundurowanie, ekwipunek, uzbrojenie oraz wyposażenie żołnierzy walczących o Przełęcz Dukielską.
Inną ciekawą ekspozycją w dukielskim Muzeum jest wystawa poświęcona Monte Cassino. Mimo, że nie wiąże się ona bezpośrednio z walkami w okolicach Dukli, to ze względu na interesujące zbiory, została ona włączona do wystaw stałych. Obejrzeć tu można między innymi mapę pokazującą drogi Polaków do Armii Polskiej w ZSRR gen. Andersa, a potem do 2 Korpusu Polskiego. Znajduje się tu również wiele fotografii, elementy uzbrojenia i wyposażenia zarówno wojsk polskich, jak i niemieckich. Bogatą część wystawy stanowi kolekcja odznaczeń i odznak pamiątkowych przyznanych polskim żołnierzom na Zachodzie.
Broń ciężka
Jedną z wystaw stałych w dukielskim muzeum stanowi mini Skansen. Na dziedzińcu pałacu znajdują się między innymi różnorodne armaty: Haubico- Armata, Armaty przeciwlotnicze, Armata dywizyjna oraz Armata polowa. Do znacznie potężniejszych zbiorów należą przede wszystkim Czołg T-34-85, ciężkie działo pancerne zbudowane na podwoziu czołgu oraz Wyrzutnia rakietowa BM-13 „Katiusza”. Na terenie muzeum nie zabrakło również samolotu szkolno- treningowego używanego w oficerskich szkołach lotniczych jak i Wojskach Lotniczych.
Podsumowując Muzeum Historyczne- Pałac w Dukli to niezwykle interesujące miejsce zwłaszcza pod względem historycznym. Ze względu na bogate zbiory, zwłaszcza militariów, jest warte obejrzenia szczególnie dla osób, które choć trochę interesują się walkami prowadzonymi w czasie I i II wojny światowej.